Dr. Zühre Sarı Romatoloji Uzmanı

Sjögren hastalığı: ağız ve göz kuruluğu

Sjögren hastalığı, bağışıklık sisteminin gözyaşı ve tükürük bezlerine saldırdığı iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Bezler yeterince salgı üretemediği için en belirgin şikâyetler göz ve ağız kuruluğudur. En sık 40–60 yaş arası kadınlarda görülür; kadınlarda erkeklerden yaklaşık dokuz kat daha sıktır.

Sjögren tek başına görülebilir ya da romatoid artrit, lupus ve skleroderma gibi başka bir romatizmal hastalığa eşlik edebilir.

Belirtileri nelerdir?

  • Göz kuruluğu: Gözde kumlanma, yanma, batma, kızarıklık, ışığa hassasiyet; ağlarken gözyaşı gelmemesi.
  • Ağız kuruluğu: Kuru gıdaları yutmada zorluk, sık su içme ihtiyacı, konuşurken ağızın kuruması, sık diş çürüğü, ağızda mantar enfeksiyonları.
  • Tükürük bezlerinde şişlik: Özellikle kulak önündeki bezlerde (parotis) tekrarlayan şişlikler.
  • Diğer kuruluklar: Deri, burun, boğaz ve vajina kuruluğu.
  • Genel belirtiler: Belirgin yorgunluk, eklem ve kas ağrıları, soğukta parmaklarda renk değişimi (Raynaud).

Hastalık bazı hastalarda bezlerin dışında akciğer, böbrek, sinirler (ellerde ve ayaklarda uyuşma, kuvvetsizlik), deri damarları ve kan hücrelerini de etkileyebilir.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı şikâyetler, muayene ve testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konur:

  • Kan testleri: ANA, anti-Ro (SSA), anti-La (SSB), romatoid faktör, eritrosit sedimentasyon hızı, kan sayımı ve immünoglobülinler.
  • Göz testleri: Gözyaşı miktarını ölçen Schirmer testi, oküler boyanma skoru, van Bijsterveld skoru ve göz doktoru muayenesi.
  • Tükürük bezi değerlendirmesi: Tükürük miktarının ölçülmesi ve tükürük bezlerinin ultrasonu.
  • Dudak biyopsisi: Gerektiğinde alt dudağın içinden lokal anesteziyle küçük bir tükürük bezi alınır; basit ve kısa bir işlemdir.

Kuruluk şikâyetleri yaşlanma, bazı ilaçlar (tansiyon, alerji ve depresyon ilaçları gibi) ve başka hastalıklara bağlı da olabilir; bu nedenle her kuruluk Sjögren demek değildir.

Tedavisi

Tedavi hastalığın hangi organları etkilediğine göre planlanır.

  • Göz kuruluğu için: Koruyucu içermeyen suni gözyaşları ve jeller, gerektiğinde göz doktorunun önerdiği ek tedaviler. Rüzgâr, klima ve uzun süre ekran karşısında kalmaktan kaçınmak.
  • Ağız kuruluğu için: Sık sık az miktarda su içmek, şekersiz sakız ve pastiller, suni tükürük ürünleri; tükürük salgısını artıran ilaçlar.
  • Diş sağlığı: Tükürük azaldığı için diş çürükleri sık görülür; düzenli diş fırçalama, florlü macun ve altı ayda bir diş hekimi kontrolü önemlidir.
  • Eklem ağrısı ve yorgunluk için: Hidroksiklorokin sıklıkla kullanılır.
  • Organ tutulumu olan hastalarda: Kortizon, bağışıklığı düzenleyen ilaçlar ve gerektiğinde biyolojik tedaviler verilir.

Düzenli takip neden önemli?

Sjögren hastalarında lenf bezi kanseri (lenfoma) riski genel topluma göre artmıştır; bu risk düşüktür ama takip gerektirir. Tükürük bezlerinde geçmeyen sert şişlik, boyunda lenf bezi büyümesi, bacaklarda kırmızı noktalar şeklinde döküntü, açıklanamayan ateş ve kilo kaybı fark ederseniz hekiminize başvurmalısınız.

Sjögren ve gebelik

Kanında anti-Ro (SSA) antikoru olan annelerin bebeklerinde, nadiren de olsa kalp ritim bozukluğu (konjenital kalp bloğu) ve döküntü gibi “yenidoğan lupusu” bulguları görülebilir. Bu nedenle gebelik planlayan Sjögren hastalarının önceden romatoloji ve kadın doğum hekimiyle görüşmesi, gebelik sırasında bebeğin kalp ritminin düzenli izlenmesi önerilir. Hidroksiklorokin kullanımı bu riski azaltır ve gebelikte güvenle kullanılabilir.

Kaynaklar

  1. Ramos-Casals M, Brito-Zerón P, Bombardieri S, et al. EULAR recommendations for the management of Sjögren's syndrome with topical and systemic therapies. Ann Rheum Dis 2020;79(1):3–18.
  2. Shiboski CH, Shiboski SC, Seror R, et al. 2016 American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism classification criteria for primary Sjögren's syndrome. Ann Rheum Dis 2017;76(1):9–16.