Dr. Zühre Sarı Romatoloji Uzmanı

Romatizmal hastalıklar ve akciğer

Romatizmal hastalıklar yalnızca eklemleri değil, akciğerleri de etkileyebilir. Akciğer tutulumu bazı hastalarda hastalığın en önemli sorunu hâline gelir; bazı hastalarda ise romatizmal hastalığın ilk belirtisi olarak, eklem şikâyetlerinden yıllar önce ortaya çıkar. Bu nedenle romatoloji ve göğüs hastalıkları hekimlerinin birlikte çalışması çok önemlidir.

Hangi romatizmal hastalıklar akciğeri tutar?

  • Skleroderma (sistemik skleroz): Akciğerde iltihap ve fibrozis (sertleşme) ile akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon) en sık görülen ve en önemli tutulumlardır.
  • Romatoid artrit: Akciğer dokusunda iltihap ve fibrozis (interstisyel akciğer hastalığı), akciğer zarında sıvı birikimi ve akciğerde nodüller görülebilir. Sigara içen, ileri yaşta ve erkek hastalarda daha sıktır.
  • Miyozitler: Özellikle bazı antikorların (antisentetaz antikorları) pozitif olduğu hastalarda akciğer tutulumu sıktır ve kas güçsüzlüğünden önce başlayabilir.
  • Sjögren hastalığı: Hava yollarında kuruluk ve kuru öksürük, akciğer dokusunda iltihap görülebilir.
  • Lupus: En sık akciğer zarı iltihabı (plevrit) yapar; nefes alıp vermekle artan göğüs ağrısına neden olur.
  • Vaskülitler: Bazı damar iltihapları akciğerde nodüller ve kanamaya yol açabilir.
  • Ankilozan spondilit: Göğüs kafesi hareketlerinin kısıtlanması ve nadiren akciğer üst bölgelerinde fibrozis görülebilir.

Belirtileri nelerdir?

  • Uzun süren kuru öksürük
  • Önceden rahatça yapılan işlerde, merdiven çıkarken veya yürürken nefes darlığı
  • Yorgunluk ve efor kapasitesinde azalma
  • Nefes almakla artan göğüs ağrısı

Akciğer tutulumu başlangıçta hiç belirti vermeyebilir. Bu nedenle risk taşıyan hastalarda, şikâyet olmasa da düzenli tarama yapılır. Nefes darlığını “yaşlandım” ya da “kilo aldım” diye geçiştirmemek gerekir.

Hangi tetkikler yapılır?

  • Yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi (HRCT): Akciğer dokusundaki iltihap ve fibrozisi en iyi gösteren tetkiktir.
  • Solunum fonksiyon testleri ve DLCO: Akciğerin hacmini ve oksijeni kana geçirme kapasitesini ölçer; tedavinin takibinde de kullanılır.
  • 6 dakika yürüme testi: Efor kapasitesini ve yürürken oksijen düşüşünü değerlendirir.
  • Kalp ultrasonu (ekokardiyografi): Özellikle skleroderma hastalarında pulmoner hipertansiyon taraması için yapılır.
  • Kan testleri: Hastalığa özgü antikorlar ve iltihap değerleri.

Tedavisi

Tedavi, alttaki romatizmal hastalığın ve akciğer tutulumunun tipine ve şiddetine göre planlanır.

  • Bağışıklığı düzenleyen ilaçlar: Mikofenolat, siklofosfamid ve rituksimab gibi ilaçlarla akciğerdeki iltihap baskılanır.
  • Antifibrotik ilaçlar: Fibrozisi ilerleyen hastalarda nintedanib gibi ilaçlar akciğer kaybının hızını yavaşlatır.
  • Pulmoner hipertansiyon tedavisi: Akciğer damarlarını genişleten özel ilaçlarla yapılır.
  • Destek tedaviler: Sigarayı bırakmak, grip ve zatürre aşıları, gerektiğinde oksijen desteği ve solunum rehabilitasyonu.

Romatizma ilaçlarının bazıları nadiren akciğerde yan etki yapabilir; bu nedenle ilaç seçimi akciğer durumu dikkate alınarak yapılır ve tedavi sırasında yeni başlayan öksürük, ateş veya nefes darlığı hekime hemen bildirilmelidir.

Erken tanı ve düzenli takip, akciğer fonksiyonlarını korumada en önemli adımdır.

Kaynaklar

  1. Johnson SR, Bernstein EJ, Bolster MB, et al. 2023 American College of Rheumatology (ACR)/American College of Chest Physicians (CHEST) Guideline for the Treatment of Interstitial Lung Disease in People with Systemic Autoimmune Rheumatic Diseases. Arthritis Rheumatol 2024.
  2. Del Galdo F, Lescoat A, Conaghan PG, et al. EULAR recommendations for the treatment of systemic sclerosis: 2023 update. Ann Rheum Dis 2025;84(1):29–40.