Romatizma nedir?
Ta çocukken hepimiz genellikle yağmurlu soğuk havalarda dizlerini ovuşturup bir yandan da çektiği acıyla söylenen anneanne, babaanne ve dedelerimizden mutlaka duymuşuzdur: “Romatizmalarım arttı evladım.” Peki nedir gerçekten bu romatizma? Sadece yaşlı insanlarda mı görülür? Sadece yağmurlu havalarda mı ortaya çıkar? Irsi midir?
Romatizma kas, kemik ve eklemleri ilgilendiren hastalıklara verilen genel isimdir. Aslında romatizma tek tip bir hastalık değildir; birçok hastalığı kapsar. Sadece yaşlılarda değil, her yaşta görülebilmektedir. Burada öncelikle romatizmanın iltihaplı mı yoksa iltihapsız mı olduğunun ayrımını yapmak çok önemlidir.
İltihapsız romatizma
İltihapsız romatizma denilince daha çok osteoartrit dediğimiz eklem kireçlenmesi akla gelir. Kireçlenme özellikle 40 yaşından sonra görülmeye başlar. Dizler, ayaklar, el parmak uçları, omuzlar, kalça, omurga gibi eklemlerde görülür. Aşırı kullanmaya ve kiloya bağlı olarak da görülme sıklığı artar.
Kireçlenmelerde kemiklerin yanlarında yeni küçük kemikler çıkar, eklem aralıkları daralır; bunlardan dolayı ağrılar, eklemlerde hareket kısıtlılıkları ve sabahları yataktan kalkınca veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında kısa süren eklem tutuklukları olabilmektedir. Yine yağmurlu havalarda osteoartritli kişilerde eklem ağrıları artabilmektedir. Ancak iltihapsız romatizmada, yani kireçlenmede, kanda veya eklemlerde iltihap yoktur. Sıcaktan ve steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar dediğimiz ağrı kesicilerden, fizik tedavi ajanlarından fayda görür.
Bunun yanı sıra genç ve orta yaş kadınlarda daha çok görülen fibromiyalji de bir çeşit iltihapsız romatizmadır. Halk arasında “yumuşak doku romatizması” olarak da bilinmektedir. Fibromiyaljide uzun süredir devam eden yaygın ağrılar, uyku bozukluğu, enerji azlığı, isteksizlik, sabahları yataktan dayak yemiş gibi kalkma, sinirlilik, ellerde ayaklarda uyuşmalar, adet düzensizlikleri, karın ağrıları ve şişkinlikleri, baş ağrıları gibi çok çeşitli şikâyetler gözlenir. Fibromiyalji tedavisinde anti-depresan/anti-epileptik ilaçlardan, aerobik egzersizlerden ve yaşam tarzı değişikliklerinden oluşan kombine bir tedavi uygulanır.
İltihaplı romatizmalar
İltihaplı romatizmalar ise eklem, kas ve kemiklerin yanı sıra damarlarda ve akciğer, böbrek, deri gibi birçok organda da hastalık yapabilmektedir. Çok fazla sayıda iltihaplı romatizma çeşidi vardır; hem bu yüzden hem de bazı özellikleri birbirleri arasında benzerlik gösterdiğinden iltihaplı romatizma tanısını koymak her zaman kolay olmamaktadır. İltihaplı romatizmalar her yaşta, hatta çocuklukta bile görülebilmektedir.
İltihaplı romatizmalar bağışıklık sisteminin yanlış olarak abartılı çalışmasından kaynaklanmaktadır. Birçoğu ırsidir; yani aile bireylerinde aynı hastalık varsa diğerlerinde de olma ihtimali artmaktadır. Bazı mikrobik enfeksiyonlar, sigara ve bazı kimyasal maddeler iltihaplı romatizma gelişimini artırabilmektedir.
İltihaplı romatizmalarda bir veya birden fazla eklemde şişlik, ağrı, şekil bozukluğu, hareket kısıtlılığı, yarım saatten uzun süren sabah tutukluğu ve gece ağrısı, geçmeyen bel ağrısı, uzun süren bel tutukluğu, yorgunluk, halsizlik gibi belirtiler gözlenir.
İltihapsız romatizmaların aksine iltihaplı romatizmalarda sıcak uygulamalar eklem iltihabını artırabileceğinden sakınılmalı, bunun yerine ağrılı ve şiş eklemlere buz uygulanmalıdır.
İltihaplı romatizmaların en sık görülenlerinden bazıları romatoid artrit, ankilozan spondilit, psoriatik artrit (sedef romatizması), reaktif artrit, bağ doku romatizmaları, ailevi Akdeniz ateşi (FMF), gut ve Behçet gibi hastalıklardır. Tedavisinde çeşitli antiromatizmal ilaçlar tek başına veya birkaçı birlikte kullanılır.
Romatolog kimdir?
Romatoloji, romatizmal hastalıklarla ilgilenen bilim dalıdır. Bazı romatizmal hastalıkların sırları henüz çözülememiştir; ancak yine de romatoloji tıpta son yıllarda en çok gelişen, tedavi alanında da birçok yeniliğin olduğu bir bilim dalıdır. Romatolog, iltihaplı romatizmaları takip ve tedavi eden doktorlara denir. Romatolog olmak için dahiliye (iç hastalıkları) veya fizik tedavi uzmanı olduktan sonra 3 yıl daha uzmanlık eğitimi alınması gerekmektedir. Romatizmalı hasta sayısı çok fazladır, ancak ülkemizde hâlen sınırlı sayıda romatoloji doktoru vardır.