İlaçlarınızı neden kendi kendinize bırakmamalısınız?
Muayenede en sık karşılaştığım durumlardan biri, hastanın kendini iyi hissettiği için ya da bir yan etkiden korktuğu için ilaçlarını kendi kendine bırakmasıdır. Bazen birkaç hafta sonra şikâyetler geri döner, bazen ise hastalık sessizce ilerler. Bu yazıda, iltihaplı romatizmalarda ilaçları neden kendi başınıza bırakmamanız gerektiğini ve ilaç azaltmanın doğru yolunu anlatıyorum.
İyi hissetmeniz, ilacın işe yaradığını gösterir
Romatoid artrit, ankilozan spondilit, psoriatik artrit ve lupus gibi hastalıklar kronik hastalıklardır. Kullandığınız ilaçlar hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz, onu kontrol altında tutar. Ağrılarınızın geçmesi, eklemlerinizin şişmemesi hastalığın bittiği anlamına gelmez; ilacın hastalığı baskıladığı anlamına gelir. İlaç kesildiğinde hastalık çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde yeniden alevlenir.
Alevlenmenin bedeli
- Kalıcı eklem hasarı: İltihap, ağrı olmadan da eklem kıkırdağına ve kemiğe zarar verebilir. Bu hasar geri dönmez ve zamanla eklem şekil bozukluğuna ve iş gücü kaybına yol açabilir.
- Hastalığı yeniden kontrol altına almak zorlaşabilir: Alevlenen hastalığı baskılamak için çoğu zaman daha yüksek dozlar, kortizon ya da daha güçlü ilaçlar gerekir.
- Kalp ve damar hastalıkları: Kontrolsüz iltihap, kalp krizi ve inme riskini artırır. İyi tedavi edilen hastalık bu riski de azaltır.
- İç organ tutulumu: Lupus ve vaskülit gibi hastalıklarda ilacın bırakılması böbrek, akciğer ya da sinir sistemi gibi organları etkileyen ciddi alevlenmelere neden olabilir.
Kortizonu aniden bırakmayın
Kortizon (prednizolon, metilprednizolon gibi) birkaç haftadan uzun süre kullanıldığında vücudun kendi kortizon üretimi baskılanır. İlaç aniden kesilirse halsizlik, tansiyon düşüklüğü, bulantı ve ağır durumlarda hayatı tehdit eden böbrek üstü bezi yetmezliği gelişebilir. Ayrıca hastalık hızla alevlenebilir. Kortizon her zaman doktorunuzun belirlediği şekilde, yavaş yavaş azaltılarak kesilmelidir.
Biyolojik ilaçlarda ek bir risk
Bazı biyolojik ilaçlarda, uzun bir aradan sonra tedaviye yeniden başlandığında vücut ilaca karşı antikor geliştirebilir. Bu durumda ilaç eskisi kadar etkili olmayabilir ya da alerjik reaksiyon riski artabilir. İşe yarayan bir ilacı kaybetmek, tedavi seçeneklerinizi daraltır.
İlaçlar neden bırakılıyor?
Hastalarımın ilaç bırakma nedenleri genellikle şunlardır: kendini iyi hissetmek, yan etki korkusu, internette okunan bilgiler, gebelik planı, ilaca ulaşmada yaşanan sorunlar ya da başka bir hekimin “bu ilacı bırakın” demesi. Bunların her biri çözülebilir sorunlardır; önemli olan, kararı kendi başınıza değil, doktorunuzla birlikte vermektir.
- Yan etki fark ettiyseniz: İlaçların tümünü bırakmak yerine doktorunuzu arayın. Çoğu yan etki doz ayarı, uygulama şeklinin değiştirilmesi ya da başka bir ilaca geçilerek çözülebilir.
- Gebelik planlıyorsanız: Önceden haber verin. Gebeliğe uygun ilaçlarla hastalığı kontrol altında tutmak hem anne hem bebek için en güvenli yoldur.
- Başka bir hekim ilaç değişikliği önerdiyse: Romatoloğunuzla da paylaşın; iki hekimin birlikte karar vermesi en doğrusudur.
İlaçlar hiç azaltılamaz mı?
Azaltılabilir. Hastalığı uzun süredir tamamen sakin olan, muayenede şiş ve hassas eklemi olmayan, kan iltihap değerleri normal seyreden hastalarda ilaç dozunu azaltmak ya da doz aralığını açmak mümkündür. Bazı hastalarda ilaçlardan biri tamamen kesilebilir. Ancak bunu kontrollü şekilde, adım adım ve düzenli muayene eşliğinde yaparız; alevlenme belirtisi olursa doz hemen eski hâline getirilir.
Kısacası: İlaçlarınızla ilgili bir endişeniz varsa bırakmadan önce mutlaka doktorunuzla konuşun. Birlikte, size en uygun ve en güvenli yolu bulabiliriz.
Kaynaklar
- Smolen JS, Landewé RBM, Bergstra SA, et al. EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biological disease-modifying antirheumatic drugs: 2022 update. Ann Rheum Dis 2023;82:3–18.
- Fraenkel L, Bathon JM, England BR, et al. 2021 American College of Rheumatology Guideline for the Treatment of Rheumatoid Arthritis. Arthritis Care Res 2021;73:924–939.
- Schett G, Emery P, Tanaka Y, et al. Tapering biologic and conventional DMARD therapy in rheumatoid arthritis: current evidence and future directions. Ann Rheum Dis 2016;75:1428–1437.
- Agca R, Heslinga SC, Rollefstad S, et al. EULAR recommendations for cardiovascular disease risk management in patients with rheumatoid arthritis and other forms of inflammatory joint disorders: 2015/2016 update. Ann Rheum Dis 2017;76:17–28.