Dr. Zühre Sarı Romatoloji Uzmanı

Osteoporoz (kemik erimesi)

Osteoporoz, kemik kütlesinin azaldığı ve kemiğin iç yapısının bozulduğu, bu nedenle kemiklerin kolay kırılabildiği bir hastalıktır. Halk arasında kemik erimesi olarak bilinir. Kırık oluşana kadar genellikle hiçbir belirti vermez; bu yüzden “sessiz hastalık” olarak da anılır.

Osteoporoza bağlı kırıklar en sık omurgada, kalçada ve el bileğinde görülür. Omurga kırıkları bazen fark edilmeden boy kısalması, sırtta kamburlaşma ve sırt ağrısıyla kendini gösterir. Kalça kırıkları ise ileri yaşta ciddi sakatlık ve hayati risklere yol açabilir.

Kimler risk altında?

  • Menopoz sonrası kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler
  • Erken menopoza girenler
  • Annesinde ya da babasında kalça kırığı olanlar
  • Zayıf ve düşük kilolu kişiler
  • Sigara ve alkol kullananlar, hareketsiz yaşayanlar
  • Uzun süre kortizon kullananlar
  • Romatoid artrit, lupus, ankilozan spondilit gibi iltihaplı romatizması olanlar
  • Tiroit ve paratiroit hastalıkları, çölyak, kronik böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar
  • D vitamini eksikliği olanlar
  • Bazı ilaçları uzun süre kullananlar (mide koruyucular, bazı epilepsi ilaçları, meme kanseri tedavisinde kullanılan aromataz inhibitörleri gibi)

Kortizon ve kemik erimesi

Kortizon, romatizmal hastalıkların tedavisinde sık kullanılan ve çok etkili bir ilaçtır; ancak düşük dozlarda bile uzun süre kullanıldığında kemik kaybına ve kırıklara yol açabilir. Bu nedenle 3 aydan uzun süre kortizon kullanacak hastalarda tedavinin başından itibaren kemik sağlığı değerlendirilir; kalsiyum ve D vitamini desteği verilir, gerekirse kemik koruyucu ilaçlara başlanır.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı, kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) ile konur. Bel omurları ve kalçadan yapılan bu ölçüm kısa süren, ağrısız ve çok düşük dozda radyasyon içeren bir tetkiktir. T-skoru -2,5 ve altında ise osteoporoz, -1 ile -2,5 arasında ise osteopeni (kemik kaybının başlangıcı) olarak değerlendirilir. Düşük enerjili bir travmayla (ayakta durur pozisyondan düşme gibi) kalça veya omurga kırığı geçirmiş bir kişide, ölçüm sonucundan bağımsız olarak osteoporoz tanısı konur.

Kırık riskini daha iyi tahmin etmek için FRAX gibi hesaplama araçları kullanılır. Kemik kaybına yol açabilecek diğer hastalıkları araştırmak için kalsiyum, fosfor, D vitamini, paratiroit hormonu, tiroit ve böbrek fonksiyon testleri istenir.

Korunma

  • Kalsiyum: Günlük ihtiyacın mümkün olduğunca besinlerden (süt, yoğurt, peynir, yapıklı ve koyu yeşil sebzeler) karşılanması önerilir; yetersizse hekimin önerdiği dozda takviye kullanılır.
  • D vitamini: Düzeyi ölçülmeli, eksikse tamamlanmalıdır.
  • Egzersiz: Yürüyüş gibi ağırlık taşıyıcı egzersizler, kas güçlendirme ve denge egzersizleri kemiği korur ve düşme riskini azaltır.
  • Düşmeleri önlemek: Evde kaygan zeminler ve halıların düzenlenmesi, iyi aydınlatma, uygun ayakkabı, göz kontrolleri ve uyku hapı gibi denge bozabilecek ilaçların gözden geçirilmesi.
  • Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak.

Tedavisi

  • Bifosfonatlar: En sık kullanılan ilaçlardır. Haftada ya da ayda bir alınan tabletler ve yılda bir damardan verilen formları vardır. Tabletler sabah aç karnına bol suyla alınmalı ve sonrasında yarım saat uzanmadan dik durulmalıdır.
  • Denosumab: Altı ayda bir deri altına yapılan bir iğnedir. Zamanında yapılması çok önemlidir; hekime danışmadan kesilirse kemik kaybı hızla geri döner ve omurga kırıkları riski artar.
  • Kemik yapıcı ilaçlar: Teriparatid ve romosozumab gibi ilaçlar, kırık riski çok yüksek olan hastalarda kemik yapımını artırmak için kullanılır.

Tedaviye başlamadan önce diş muayenesi yaptırmak ve diş tedavilerini tamamlamak önerilir. Tedavinin süresi ve ara verilip verilmeyeceği, kırık riskine göre hekim tarafından belirlenir. Tedavi süresince kemik yoğunluğu genellikle yılda bir ölçülür.

Kaynaklar

  1. Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Kılavuzu. Nisan 2025. file.temd.org.tr
  2. LeBoff MS, Greenspan SL, Insogna KL, et al. The clinician's guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int 2022;33:2049–2102. PMC9546973
  3. Humphrey MB, Russell L, Danila MI, et al. 2022 American College of Rheumatology Guideline for the Prevention and Treatment of Glucocorticoid-Induced Osteoporosis. Arthritis Rheumatol 2023;75(12):2088–2102.
  4. Tsourdi E, Langdahl B, Cohen-Solal M, et al. Discontinuation of denosumab therapy for osteoporosis: a systematic review and position statement by ECTS. Bone 2017;105:11–17. repub.eur.nl