Dr. Zühre Sarı Romatoloji Uzmanı

Non-radyografik aksiyel spondiloartrit

Aksiyel spondiloartritte bel ağrısı

Non-radyografik aksiyel spondiloartrit, ankilozan spondilitle aynı hastalık ailesinden olan, bel ve kalçayı birleştiren sakroiliak eklemlerde ve omurgada iltihapla giden bir romatizmal hastalıktır. Farkı şudur: Ankilozan spondilitte bu eklemlerdeki hasar düz filmde (röntgende) görülür; non-radyografik formda ise film normaldir, iltihap ancak MR'da görülür. “Non-radyografik” adı da buradan gelir.

Bugün bu iki tablo, aksiyel spondiloartrit adı altında tek bir hastalığın farklı evreleri ya da farklı görünümleri olarak kabul edilir. Hastaların şikâyetleri ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisi benzerdir; filmin normal olması hastalığın hafif olduğu anlamına gelmez. Ankilozan spondilit erkeklerde daha sık görülürken, non-radyografik formda kadın ve erkekler yaklaşık eşit oranda etkilenir. Bazı hastalarda yıllar içinde filmde de görülen hasar gelişir.

İltihaplı bel ağrısını nasıl tanırız?

Bel ağrısı çok yaygındır ve çoğunlukla mekanik nedenlere (kas zorlanması, disk hastalıkları) bağlıdır. Aşağıdaki özellikler ağrının iltihaplı olabileceğini düşündürür:

  • 45 yaşından önce, sinsi başlayan ve 3 aydan uzun süren bel ağrısı
  • Gece, özellikle sabaha karşı uyandıran ağrı
  • Sabah yarım saatten uzun süren bel tutukluğu
  • Hareketle ve egzersizle azalan, dinlenmekle geçmeyen ağrı
  • Sağ ve sol kalça arasında yer değiştiren kalça ağrısı
  • Kortizon içermeyen ağrı kesicilerle belirgin rahatlama

Bunlara topuk ağrısı, parmakta sosis tarzı şişlik, diz veya ayak bileğinde şişlik, gözde iltihap (üveit), sedef hastalığı, iltihabi bağırsak hastalığı ve ailede aynı hastalığın olması eşlik edebilir.

Nasıl teşhis edilir?

  • Sakroiliak eklem MR'ı: Tanıda en önemli tetkiktir; eklem çevresindeki kemik iliğinde iltihabı (ödem) gösterir. MR bulguları doğum sonrası dönemde ve yoğun spor yapanlarda da benzer görünebileceğinden, sonuçların hastanın şikâyetleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.
  • HLA-B27: Hastaların çoğunda pozitiftir, ancak tek başına tanı koydurmaz; sağlıklı kişilerde de pozitif olabilir.
  • CRP ve sedimantasyon: Yüksek olabilir; ama normal olmaları hastalığı dışlamaz.

Filmi normal olan ve “belinizde bir şey yok” denen birçok hastada tanı yıllarca gecikebilir. İltihaplı bel ağrısı özellikleri olan genç hastaların romatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi erken tanı için çok önemlidir.

Tedavisi

Tedavi ankilozan spondilit tedavisiyle aynı prensiplere dayanır.

  • Egzersiz: Tedavinin vazgeçilmez parçasıdır. Omurga esnekliğini koruyan germe hareketleri, duruş egzersizleri, yüzme ve yürüyüş önerilir.
  • Kortizon içermeyen iltihap gidericiler: İlk basamak ilaçlardır ve birçok hastada şikâyetleri belirgin olarak azaltır.
  • Biyolojik ve hedefe yönelik tedaviler: Bu ilaçlara yeterli yanıt alınamazsa anti-TNF ilaçlar (adalimumab, etanersept, sertolizumab pegol, golimumab), IL-17 inhibitörü sekukinumab veya JAK inhibitörleri (upadasitinib) kullanılır. Ülkemizde geri ödeme koşulları ilaça göre farklılık gösterir; örneğin JAK inhibitörleri, anti-TNF ilaçlara yeterli yanıt alınamayan hastalarda kullanılır.
  • Sigarayı bırakmak: Sigara hastalığın aktivitesini ve omurgada kemikleşmeyi artırır.

Sülfasalazin ve metotreksat gibi ilaçlar bel ve omurga tutulumunda etkili değildir; ancak diz, ayak bileği gibi çevresel eklemler etkilenmişse kullanılabilir.

Erken tanı ve uygun tedaviyle hastaların çoğu ağrısız, hareketli ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Kaynaklar

  1. Ramiro S, Nikiphorou E, Sepriano A, et al. ASAS-EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Ann Rheum Dis 2023;82(1):19–34.
  2. Rudwaleit M, van der Heijde D, Landewé R, et al. The development of Assessment of SpondyloArthritis international Society classification criteria for axial spondyloarthritis (part II). Ann Rheum Dis 2009;68(6):777–783.
  3. Neuenschwander R, Hebeisen M, Micheroli R, et al. Differences between men and women with nonradiographic axial spondyloarthritis: clinical characteristics and treatment effectiveness in a real-life prospective cohort. Arthritis Res Ther 2020;22:233. doi:10.1186/s13075-020-02337-2
  4. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT), madde 4.2.1.C (biyolojik ve hedefe yönelik ilaç geri ödeme koşulları).