Fibromiyalji: yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku bozukluğu
Fibromiyalji, vücudun birçok yerinde uzun süredir devam eden yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku bozukluğu ile giden, iltihapsız bir romatizmal hastalıktır. Halk arasında “yumuşak doku romatizması” olarak da bilinir. Toplumun yaklaşık yüzde iki ile dördünde görülür; en sık 30–50 yaş arası kadınlarda görülür, ancak erkeklerde ve çocuklarda da olabilir.
Fibromiyalji eklemlerde, kaslarda veya kemiklerde hasar yapmaz; sakatlık bırakmaz. Ama ağrılar gerçektir ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.
Neden olur?
Fibromiyaljide sorun kaslarda ya da eklemlerde değil, ağrının beyin ve omurilikte işlenme biçimindedir. Sinir sistemi ağrı sinyallerine karşı aşırı duyarlı hâle gelir; normalde hafif rahatsızlık veren bir dokunuş veya basınç bile ağrılı hissedilir. Buna merkezi duyarlılık denir.
Ailede fibromiyalji olması, uzun süreli stres, travmalar, geçirilen enfeksiyonlar, uyku bozuklukları ve hareketsiz yaşam hastalığın ortaya çıkmasında rol oynar. Romatoid artrit, lupus ve ankilozan spondilit gibi iltihaplı romatizmalarla birlikte de görülebilir.
Belirtileri nelerdir?
- Boyun, sırt, bel, omuzlar, kollar ve bacaklarda en az üç aydır devam eden yaygın ağrı
- Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve enerji azlığı
- Dinlendirmeyen uyku; sabah yataktan “dayak yemiş gibi” kalkma
- Unutkanlık ve dikkat dağınıklığı (“fibro sis”)
- Ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
- Baş ağrısı, karın ağrısı ve şişkinlik (huzursuz bağırsak), adet ağrıları
- Kaygı, isteksizlik ve depresif ruh hâli
Şikâyetler stresli dönemlerde, uykusuzlukta, soğuk ve nemli havalarda artabilir.
Nasıl teşhis edilir?
Fibromiyaljinin tanısı hastanın şikâyetlerine ve muayeneye dayanır; tanıyı koyduran özel bir kan testi ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Kan testleri ve filmler genellikle normal çıkar. Bu nedenle hastalar sık sık “hiçbir şeyin yok” cümlesini duyar; oysa ağrıların gerçek bir nedeni vardır.
Tetkikler, aynı şikâyetleri yapabilen diğer hastalıkları dışlamak için istenir: tiroit bezinin az çalışması, D vitamini ve B12 eksikliği, kansızlık ve iltihaplı romatizmalar gibi. Fibromiyalji ile iltihaplı bir romatizmanın birlikte bulunabileceği de unutulmamalıdır.
Tedavisi
Fibromiyalji tedavisi tek bir ilaçtan değil, birlikte uygulanan birkaç yöntemden oluşur. Amaç ağrıyı azaltmak, uykuyu düzeltmek ve günlük hayattaki işlevi artırmaktır.
- Bilgilendirme: Hastalığın eklem hasarı yapmadığını ve kontrol altına alınabildiğini bilmek tedavinin ilk adımıdır.
- Düzenli egzersiz: Tedavinin en etkili parçasıdır. Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aerobik egzersizler; germe ve güçlendirme hareketleri; yoga, pilates ve tai chi faydalıdır. Egzersize düşük tempoda başlayıp yavaş yavaş artırmak önemlidir; ilk haftalarda ağrıların biraz artması normaldir.
- Uyku düzeni: Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, akşam kafein ve ekran kullanımını azaltmak.
- Stres yönetimi: Nefes egzersizleri, meditasyon ve gerektiğinde psikolojik destek (bilişsel davranışçı terapi).
- İlaç tedavisi: Ağrı eşiğini yükselten ve uykuyu düzenleyen ilaçlar (bazı antidepresan ve antiepileptik ilaçlar) düşük dozda kullanılır. Bu ilaçlar burada depresyon için değil, ağrıyı işleyen sinir sistemini düzenlemek için verilir. İlaç seçimi ve dozu hekiminiz tarafından kişiye göre belirlenir.
- Fizik tedavi yöntemleri bazı hastalarda destek olarak uygulanabilir.
Klasik ağrı kesiciler ve kortizon fibromiyalji ağrısında genellikle işe yaramaz; uzun süreli kullanımları önerilmez.
Fibromiyalji ömür boyu aynı şiddette sürmek zorunda değildir. Düzenli egzersiz, iyi uyku ve uygun tedaviyle şikâyetler belirgin şekilde azalır ve hastaların çoğu günlük hayatına rahatlıkla devam edebilir.
Kaynaklar
- Macfarlane GJ, Kronisch C, Dean LE, et al. EULAR revised recommendations for the management of fibromyalgia. Ann Rheum Dis 2017;76(2):318–328.
- Wolfe F, Clauw DJ, Fitzcharles MA, et al. 2016 Revisions to the 2010/2011 fibromyalgia diagnostic criteria. Semin Arthritis Rheum 2016;46(3):319–329.