Dr. Zühre Sarı Romatoloji Uzmanı

Ankilozan spondilit: sık sorulan sorular

Ankilozan spondilitte bel ağrısı

Ankilozan spondilit nedir ve kimlerde görülür?

Ankilozan spondilit omurganın iltihaplı romatizmal bir hastalığıdır. Toplumda binde beş ile yüzde iki arasında görülür. Genellikle genç erkeklerde, yirmili yaşlarda başlar; ama kadınlarda da görülür ve aslında her yaşta başlayabilir.

Ankilozan spondilitte bel ile kalçayı birleştiren, sağda ve solda yer alan sakroiliak eklemlerin çevresindeki kemik iliğinde iltihap olur. Bu iltihap mikrobik değildir; vücudun bağışıklık sistemi bunu kendi kendine yapar. Bu eklemler dışında bel, sırt ve boyun omurlarında da iltihap olabilir. Göz, bağırsak ve deri gibi başka organlarda; ayak bileği ve diz gibi çevresel eklemlerde; topuk ve göğüs kafesi gibi entez bölgelerinde de iltihap görülebilir.

Genetik faktör ne kadar belirleyicidir?

Ankilozan spondilitin genetik temelleri vardır; hastalığa yatkınlık ve hastalığın şiddeti büyük oranda genetik olarak belirlenir. En çok bilinen HLA-B27 geni genetik riskin bir kısmından sorumludur; bunun dışında yüzden fazla genetik bölge ankilozan spondilitle ilişkili bulunmuştur. Hastalığın yol açabileceği üveitle ilgili bazı genler de tespit edilmiştir. Ankilozan spondilitle birlikte görülebilen Crohn hastalığı, ülseratif kolit, Behçet hastalığı ve sedef hastalığında da ortak yatkınlık genleri saptanmıştır.

Genetik yatkınlık zemininde bağırsak florasının bozulması ve mikrobik ishaller geçirmek hastalığın başlamasına sebep olabilir.

Belirtileri nelerdir?

Genetik yatkınlıkla birlikte bazı çevresel faktörler varlığında bağışıklık sistemi tetiklenir; kişinin kendi dokularına saldıran iltihap hücreleri ve ürünleri oluşur. Sonuçta omurgada, eklemlerde ve bazı organlarda hastalık gelişir.

Hastaların çoğunda bel ve kalça bölgesinde, kasıklara doğru yayılabilen, geçmeyen bir ağrı vardır. Ağrı aylarca sürebilir, kalıcı hâle gelebilir ya da aylarca hissedilmeyebilir. Sağ ve sol kalçada yer değiştirebilir; bazen bacağa doğru inen ağrı da eşlik edebilir. Ağrı, kortizon içermeyen iltihap giderici ağrı kesicilerle azalır. Hastaların büyük çoğunluğunda gece uyandıran ve hareketle azalan ağrı olur; küçük bir kısmında ise gece uyandırmayan ama hareketle artan ağrılar olabilir. Uyku bozukluğu ve yorgunluk da sıktır.

Hastalık omurga dışında diz ve ayak bileği gibi eklemlerde asimetrik şişlik ve ağrıya; göğüs kafesi, topuklar ve kalça kenarları gibi tendon ve bağların kemiğe tutunduğu yerlerde ağrı ve iltihaba; gözde üveite yol açabilir. İltihabi bağırsak hastalıkları (Crohn hastalığı, ülseratif kolit) ve sedef hastalığı ile birlikte görülebilir. Bazı hastalarda ana atardamarda iltihap (aortit) yaparak kalp hastalığına yol açabilir. Uzun yıllar kontrol altına alınamayan hastalıkta akciğer hastalığı ve böbrekte amiloid birikimine bağlı böbrek hastalığı gelişebilir.

İlk baştaki iltihap zamanla eklemlerin kemikleşerek kaynaşmasına (ankiloz), o eklemde hareket kaybına ve şekil bozukluğuna yol açabilir: kamburluk, öne tam eğilememe, kalça hareketlerinde kısıtlılık gibi.

Bu hastalık herkeste aynı seyretmez. Herkeste hareket kısıtlılığı, kamburluk, göz iltihabı veya kalp hastalığı gelişmez. Kadınlarda ve HLA-B27 negatif olanlarda hastalık genellikle daha hafif seyreder.

Tedavide nasıl bir yol izlenir?

Tedavide kortizon içermeyen iltihap gidericiler ve/veya sülfasalazin; bunlar yeterli gelmiyorsa anti-TNF ve diğer biyolojik tedaviler (adalimumab, etanersept, sertolizumab pegol, golimumab, sekukinumab, infliksimab) ile JAK inhibitörleri (tofasitinib, upadasitinib) kullanılır. Eşlik eden sedef hastalığı, ayak bileği ve diz gibi çevresel eklem tutulumu, iltihabi bağırsak hastalığı ve topuk ile göğüs kafesi tutulumu da tedavi planlanırken göz önüne alınır.

Düzenli egzersiz tedavinin çok önemli bir parçasıdır. Egzersizler bel, boyun, kalça, göğüs kafesi ve karın bölgesini kuvvetlendirme, eklem hareket açıklığı, esneme ve germe hareketlerinden oluşur. Yüzme, yürüyüş, pilates, yoga ve dans da çok faydalıdır. Ağır fitness egzersizleri ve müsabakalı sporlar önerilmez. Sigaranın bırakılması ve omurgaya yük bindirmemek için fazla kiloların verilmesi de çok önemlidir.

Ankilozan spondilit düzenli takip ve tedavi ile kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Tedavi edilmezse bazı hastalarda omurgada hareket kısıtlılığı ve kamburluk gelişebilir; ancak tüm hastalarda kamburluk gelişmez. İleri derecede kamburluk gelişen hastalarda omurga düzeltme ameliyatları da yapılmaktadır.